วิเคราะห์เปรียบเทียบสิทธิสัตว์ในมุมมองของพระพุทธศาสนากับกฎหมาย

Abstract

บทความนี้ มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาเเนวคิดและคำสอนว่าด้วยสัตว์ในพุทธศาสนาและกฎหมาย 2) เพื่อศึกษาแนวคิดทฤษฎีเรื่องสิทธิสัตว์และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง และ 3) เพื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบสิทธิสัตว์ในมุมมองของพระพุทธศาสนาและกฎหมายเป็นการวิจัยเชิงเอกสาร ผลการวิจัย พบว่า 1) สัตว์ในทางพระพุทธศาสนา หมายถึงผู้ที่ยังเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ โดยทั่วไปหมายถึงสัตว์ที่ไม่ใช่มนุษย์เป็นเดรัจฉาน มีร่างกายแนวขวาง บรรลุมรรคผลนิพพานไม่ได้ ส่วนในทางกฎหมาย หมายถึงสัตว์ที่มนุษย์เลี้ยงเพื่อการต่าง ๆ และสัตว์ที่อาศัยตามธรรมชาติ โดยภาพรวมถือเป็นทรัพย์สินและวัตถุแห่งสิทธิของมนุษย์ 2) คำว่า”สิทธิสัตว์”ไม่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนาแต่หลักคำสอนมีนัยแสดงถึงการมีสิทธิของสัตว์ หลักคำสอนที่เกี่ยวข้องคือหลักเบญจศีลและเบญจธรรม ในทางกฎหมาย “สิทธิสัตว์” คือเครื่องมือที่ถูกสร้างขึ้นเพื่อให้ความคุ้มครองและให้สวัสดิภาพแก่สัตว์ ทฤษฎีที่เกี่ยวข้องคือ ทฤษฎีสิทธิสัตว์ ทฤษฎีสวัสดิภาพสัตว์ ทฤษฎีการเลิกทาสสัตว์ และทฤษฎีสิทธิสัตว์บนฐานความเป็นพลเมือง 3) พุทธศาสนายอมรับการมีสิทธิทางธรรมชาติ สิทธิทางศีลธรรม ของสัตว์ส่วนสิทธิทางกฎหมายของสัตว์นั้น มนุษย์เป็นผู้มอบสิทธิให้ในภายหลัง โดยมีหลักเกณฑ์การตัดสินที่เสมือนเป็นตัวบทกฎหมายคือหลักศีล 5 และหลักกรรม โดยพิจารณาบนพื้นฐานของเจตนาและผลของการกระทำ สำหรับผู้ละเมิดย่อมได้รับโทษตามกฎแห่งกรรม ส่วนในทางกฎหมาย ยอมรับการมีสิทธิของสัตว์ทั้งสามข้อ จึงปรากฏเป็นบทบัญญัติและกฎหมายคุ้มครองสัตว์เพื่อปกป้องการถูกทำร้ายและการกระทำทารุณกรรมรวมถึงมีการจัดสวัสดิภาพให้สัตว์  ผู้ใดฝ่าฝืนก็จะถือว่าเป็นผู้กระทำผิดต่อสังคมและต้องได้รับการลงโทษตามกฎหมาย ตัวบทกฎหมายโดยทั่วไปพบว่าบัญญัติขึ้นตามลักษณะของแต่ละพื้นที่นั้น ๆ ทั้งนี้ ยังปรากฏปัญหาให้พบเห็นกันอยู่ โดยเฉพาะการทารุณกรรมและฆ่าสัตว์ให้ถึงแก่ชีวิต เนื่องมาจากปัญหาการรับรู้หรือเข้าใจ ผลประโยชน์ วิถีแห่งการเอาชีวิตรอด จิตสำนึกทางศีลธรรม และทัศนะที่แตกต่างกัน จึงเป็นประเด็นที่ถูกถกเถียงเพื่อหาทางออกร่วมกันและพัฒนาปรับเปลี่ยนให้เหมาะสมต่อไป