กระบวนการฟื้นฟูป่าเมืองน่านเชิงพุทธบูรณาการ

Abstract

บทความนี้ มีวัตถุประสงค์คือ 1) เพื่อศึกษากระบวนการฟื้นฟูป่าในจังหวัดน่าน 2) เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อกระบวนการฟื้นฟูป่าในจังหวัดน่าน 3) เพื่อนำเสนอกระบวนการฟื้นฟูป่าเมืองน่านเชิงพุทธบูรณาการ การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ กลุ่มเป้าหมายในการวิจัย ได้แก่ พระสงฆ์ ผู้นำชุมชน เจ้าหน้าที่หน่วยงานรัฐและเอกชน ผู้บริหารและเจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จำนวน 30 รูป/คน พื้นที่ในการศึกษาคือ อำเภอเมืองน่าน อำเภอภูเพียง อำเภอสันติสุข อำเภอแม่จริม และอำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน

          ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการฟื้นฟูป่าในจังหวัดน่าน คือ การสนับสนุนชุมชนในการดำเนินกิจกรรมการจัดการดูแลรักษาป่า ตามความหลากหลายของแต่ละชุมชนที่มีการจัดการป่าที่แตกต่างกัน ดังนี้ 1) กระบวนการจัดสรรพื้นที่ป่าโดยชุมชนจัดการตนเอง 2) กระบวนการสร้างการมีส่วนร่วมผ่านพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา 3) กระบวนการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการดูแลป่ามีการใช้ความเชื่อ พิธีกรรม จารีตประเพณีและวิถีปฏิบัติ 

          ปัจจัยที่ส่งผลต่อกระบวนการฟื้นฟูป่าในจังหวัดน่าน คือ 1) ทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้แล้วไม่หมดสิ้น 2) ทรัพยากรธรรมชาติที่ทดแทนได้ 3) ทรัพยากรที่ใช้แล้วหมดไป กระบวนการฟื้นฟูป่าเมืองน่านเชิงพุทธบูรณาการ ในทางพระพุทธศาสนา ประกอบด้วย (1) ด้านศาสนธรรม (2) ด้านศาสนบุคคล และ (3) ด้านศาสนพิธี และภูมิปัญญาท้องถิ่น ประกอบด้วย (1) ความเชื่อเรื่องผีและขึดเป็นข้อห้ามหรือข้อกำหนด (2) ความรู้ใหม่ที่ได้จากหลักการทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ (3) การใช้พิธีกรรมเพื่อเป็นมาตรการควบคุมชุมชนในการจัดการเกี่ยวกับป่า และ (4) จารีตประเพณีหรือวิถีปฏิบัติเป็นส่วนหนึ่งของภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ 3 ด้าน (1) การใช้อย่างชาญฉลาด (2) การฟื้นฟูสิ่งที่เสื่อมโทรม (3) การเก็บกักและแบ่งปัน